۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ - در مدیریت روزمره بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، مهارکنندههای SGLT2 به دلیل مزایای قلبی-عروقی و کلیوی به درمانهای خط اول تبدیل شدهاند. با این حال، تغییرات در پارامترهای هماتولوژیک این بیماران نیازمند توجه دقیق است. برای مثال، در یک مورد بالینی از خانم ۵۵ سالهای که تحت درمان با امپاگلیفلوزین، سماگلوتاید و داروهای فشار خون بود، با افزایش غیرطبیعی هماتوکریت (۵۲٪) بدون علائم بالینی و با نتایج منفی برای جهش JAK2مواجه شدیم. این سناریو پرسشی حیاتی را برای پزشکان مطرح میکند: آیا این تغییرات ناشی از اثرات ادرارآور دارو است یا یک فرآیند فیزیولوژیک جدید؟
تحلیل شواهد علمی: فراتر از اثر ادرارآور
در گذشته، افزایش هماتوکریت در بیماران مصرفکننده مهارکنندههای SGLT2به عنوان پیامد ثانویه اثرات ادرارآور و کاهش حجم خون (Hemoconcentration) تفسیر میشد. اما شواهد جدید این فرضیه را رد کردهاند. مطالعات نشان دادهاند که حجم ادرار پس از شروع این درمانها ظرف مدت یک هفته به حالت پایه بازمیگردد، در حالی که روند افزایش هماتوکریت ماهها ادامه مییابد. بنابراین، افزایش گلبولهای قرمز یک اثر سیستمیک و مستقل از وضعیت حجم مایعات بدن است.
مرور مطالعات اپیدمیولوژیک و همبستگیهای آماری
بررسیهای گسترده، ابعاد این پدیده را روشنتر کردهاند:
· مقایسه با سایر گروهها: مطالعات کوهورت بر روی بیش از ۱۳۷,۰۰۰ بزرگسال نشان میدهد که شیوع اریتروسیتوز در بیماران مصرفکننده SGLT2نسبت به مصرفکنندگان DPP-4حدود ۵.۵٪ و نسبت به مصرفکنندگان GLP-1حدود ۵.۸٪ بیشتر است.
· تفاوت بین داروهای کلاس SGLT2: شواهد حاکی از آن است که اثر این دارو بر هماتوکریت وابسته به دوز است و میزان تأثیرگذاری امپاگلیفلوزین در افزایش هماتوکریت نسبت به سایر اعضای این خانواده (مانند داپاگلیفلوزین) بیشتر گزارش شده است.
· میزان شیوع: در یک مطالعه بزرگ بر روی ۹۶۴۶ بیمار، شیوع پلیسیتمی از ۲.۴٪ به ۹.۷٪ رسید که در ۱.۴٪ موارد، پلیسیتمی در سطح شدید مشاهده شد.
مکانیزم احتمالی: نقش اریتروپویتین و هپسیدین
تحقیقات آیندهنگر (مانند مطالعات Thieleو Ghanim) نشان داده اند که این افزایش گلبولهای قرمز ناشی از تغییر در محور اریتروپوئزی است. یافتهها حاکی از افزایش در سطح اریتروپویتین (EPO)، افزایش غلظت ترانسفرین و کاهش سطح هپسیدین (Hepcidin) و فریتین است. این تغییرات بیوشیمیایی نشاندهنده تحریک تولید گلبولهای قرمز در سطح مغز استخوان است که احتمالاً از طریق کاهش هپسیدین و بهبود در دسترس بودن آهن تسهیل میشود.
نتیجهگیری و توصیههای بالینی
اگرچه مهارکنندههای SGLT2در بسیاری از بیماران (حتی در مواردی که دچار کمخونی بودهاند) باعث بهبود وضعیت هموگلوبین میشوند، اما احتمال بروز اریتروسیتوز شدید در برخی موارد قابل توجه است.
توصیه به پزشکان: در بیماران مبتلا به دیابت که تحت درمان با این کلاس از داروها هستند، پایش دورهای هموگلوبین و هماتوکریت توصیه میشود. در صورت مشاهده افزایش غیرطبیعی و بدون علت (مانند منفی بودن جهشهای JAK2)، بررسی رابطه بین دارو و افزایش خون باید در اولویت قرار گیرد.
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/sglt2-inhibitors-surprising-cause-erythrocytosis-2026a1000xdb?src=